Kuzeyde Japon Denizi, güneyde Çin Denizi ve Tayvan… Çin ve Japonya arasında devam eden adalar üzerindeki anlaşmazlıklar ile Çin-ABD arasında bu ilişkilerin gelecekte nasıl bir şekil alacağı, huzursuzlukların nereye varacağı bugünden kestirilemez. Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae, 7 Kasım 2025’te Japon Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada, Çin'in Tayvan'a askeri müdahale etmesi durumunda, bunu kendi varlıklarını tehdit eden bir durum olarak değerlendireceğini açıklamıştır.
Çin’in tavrı
Çin, böyle bir çıkışın kendi iç işlerine müdahale anlamına geldiğini, Japonya’nın uluslararası hukuku çiğneyen bir davranış içinde olduğunu belirtmiştir. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, ülkeleri Japon hâkimiyetinin yeniden hortlamaya başlaması karşısında Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde girişimlerde bulunacaklarını ifade etmiştir.
24 Kasım’da ABD ve Çin Devlet Başkanları telefon görüşmesi yapmışlar, görüşmede Çin Devlet Başkanı, Tayvan’ın Çin’e dönüşünün savaş sonrası uluslararası düzenin ayrılmaz bir parçası olduğu ortaya koymuş, Çin ve ABD’nin 2. Dünya Savaşı'nın zaferini birlikte korumalarının önemine dikkat çekmiştir.
Barış sevdalısı ve Nobel Barış Ödülü beklentisi içinde olan Trump, Japon Başbakanı’nı telefonla arayarak Tayvan konusunda Çin'i kışkırtmaması tavsiyesinde bulunduğu haberi dünya basınında yer almıştır. Takaiçi, Japonya’nın Tayvan konusundaki pozisyonunda bir değişiklik olmadığını; 1972 tarihli Çin-Japonya Ortak Bildirisi'ne uyan Japonya’nın pozisyonunu koruduğunu belirtmiştir. (İki ülke arasında diplomatik ilişkiyi kuran bu bildiride Japonya, Çin Halk Cumhuriyeti’ni, Çin’in tek yasal yönetim ve Tayvan’ı da ülkenin ayrılmaz toprağı olarak kabul ediyor.)
Demeçler
Böyle durumlarda hemen her iki ülkeyi kapışma noktasında buluşturmayı adet haline getiren çevreler, her iki ülkenin savunma bütçeleri ve sahip oldukları silahlar hakkında bilgiler ve mukayese çizelgeleri hazırlarlar. Her iki ülke liderinin de yüksek perdeden demeçlerini, tırmanışın gerçekleşme potansiyelini ve muhtemel sonuçları dile getirirler.
ABD’nin dünya devletleri üzerindeki baskıcı tutumu “bu iki ülke arasında “çıt” çıkmaması esasına dayanıyorsa Çin’in Tayvan’a saldırması mümkün değildir. Üstelik Tayvan konusunda fiili durum 1949’dan beri devam etmektedir. Tayvan ise, savunma bütçesini olağanüstü artırarak ABD’den daha fazla silah alımına gitmiştir. ABD’nin Tayvan ilgisi de buradan ileri gelmektedir.
Japon Anayasası
Bugün yürürlükte olan Japonya Anayasası, 1946 senesinde Japonya’daki işgal yönetiminin başındaki General Douglas Mac Arthur’un emriyle Hükûmet Şubesi’ndeki Amerikalılar tarafından bir hafta içinde yazılmıştır. 1947’den beri değiştirilmeden yürürlükte olan Anayasa’nın iki paragraf içerisinde üç cümleden oluşan dokuzuncu maddesi çok önemlidir.
Bu madde, Japonya’nın egemenlik hakkı olarak savaştan ve uluslararası sorunların çözümünde tehdit ve güç kullanmaktan feragat ettiğini ve bu doğrultuda bir harp kuvveti bulundurulmayıp devletin hakkının tanınmayacağını amirdir.
Bu madde sebebiyle Japonya, dünya üzerinde başka hiçbir devletin yapmadığı bir şeyi yaparak dışa dönük askerî güçten feragat etmekte ve Anayasa’nın yorumlanmasıyla oluşan alan sayesinde sadece bir savunma kuvveti bulundurabilmektedir. Bu noktada Japonya’nın tek silahlı kuvveti, saldırı halinde savunma amaçlı ve sınırlı sayıda askerden oluşturulan Öz Savunma Gücü'dür.
II. Dünya Savaşı sonrası
İkinci Dünya Savaşı'nda donanmasının %60’ını kaybeden Japonya, Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombaları sonucunda nüfusunun da önemli bir bölümünü kaybetmiş ve teslim olmuştu. ABD, ele geçirdiği avantajı geliştirmiş ve Japonya’nın askeri gücünü sınırlandırmıştı.
Ancak, olayın vahim tarafı şimdi ortaya çıkmış görünüyor. Çin’in yükselişini kendi güvenliği için bir tehdit gören ABD, Çin’i çevreleme politikasında Japonya’yı önemli müttefik olarak görmeye başlamıştır. NATO dışında bir ülke olmasına rağmen Japonya, NATO toplantılarına davet edilmektedir.
Japonya’nın 2022 yılından beri Ulusal Güvenlik Stratejisi, ABD desteğindedir. 1972 tarihli Çin-Japon Ortak Bildirisine bağlılığını bildiren Japonya, diplomatik gerilimi azaltmaya çalışsa da Çin-ABD rekabeti ve ABD’nin Çin’i engelleme stratejisi kalıcıdır. Asya-Pasifik bu rekabetin en stratejik bölgesidir.
Çin’i denizden çevreleyen Doğu Asya ülkeleri Japonya, Tayvan ve Güney Kore, ABD’nin Çine karşı atlama tahtasıdır. ABD, Japonya üzerinde acımasızca kurduğu hegemonya nedeniyle belki de bugün pişmanlık duyuyordur. Acı olan bu ülkelerin insanlarına yarın neler göstereceğidir.
